Hoe werkte het

De geschiedenis van de ambulancezorg in Amsterdam in grote lijnen.

Sieckevoerder van 't Pesthuijs

Tijdens een pestepidemie in 1636 stelt het stadsbestuur een man aan die per schip pestzieken moet overbrengen van het Binnen- naar het Buitengasthuis. Het is het eerst bekende voorbeeld van een betaalde ziekenvervoerder.

Maatschappij tot Redding van Drenkelingen

In 1767 wordt Amsterdam een lichtend voorbeeld voor de wereld als daar een Maatschappij tot Redding van Drenkelingen wordt opgericht. Deze maatschappij geeft raad over hoe men mensen moet reanimeren.

Politie

Rond 1875 heeft de politie een belangrijke rol bij het ziekenvervoer: zij verzorgt het ongevallenvervoer met raderbrancards en coördineert het vervoer per rijtuig van besmettelijk zieken.

Particuliere ambulanceondernemers voor WO II

Dr. C.W.A. Essers biedt vanaf 1905 ziekenvervoer per speciaal ingericht rijtuig. In 1907 is hij de tweede in Nederland die een ziekenautomobiel aanschaft. Zijn bedrijf gaat de Nederlandsche Auto Ziekenvervoer Onderneming (NAZO) heten en opent filialen in het hele land. In 1928 start de Eerste Particuliere Model Ambulance (EPMA).

Gemeentelijk ziekenvervoer

In 1905 begint de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst (GGD) met rijwielbrancards bediend door verplegers. In 1908 koopt de GGD een elektrische ambulance en neemt de dienst het ongevallenvervoer van de politie over. De GGD neemt ook steeds meer taken over van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst, zoals het vervoer van besmettelijk zieken. In 1923 verandert de naam van de GGD in Gemeentelijke Geneeskundige en Gezondheidsdienst (GG&GD).

Particuliere vervoerders na WO II

In 1946 komen er in Amsterdam twee nieuwe particuliere ziekenvervoersbedrijven: Ziekenvervoer Verhagen en Veenstra Ziekenvervoer. NAZO en EPMA fuseren en in 1957 bundelen deze vier bedrijven hun krachten in Verenigd Ziekenvervoer Amsterdam (VZA). In de jaren zestig komen er twee nieuwe vervoerders bij: de Eerste Particuliere Diemer Ambulance (EPDA) en Broeder De Vries.

Komst van de Centrale Post Ambulancevervoer

In 1981 wordt in Amsterdam een Centrale Post Ambulancevervoer (CPA) opgericht die al het ambulancevervoer in de regio gaat coördineren. Door allerlei verwikkelingen blijven alleen VZA en GG&GD (dat in 2005 weer GGD wordt) over. Zij doen elk de helft van de ritten. Door schaalvergroting wordt het werkgebied van beide aanbieders steeds groter.

Ambulance Amsterdam

In 2009 wordt het Academisch Medisch Centrum eigenaar van VZA en in 2011 volgt de fusie tussen VZA en GGD tot Ambulance Amsterdam. De CPA, die nu Meldkamer Ambulancezorg (MKA) heet, blijft onderdeel van Ambulance Amsterdam, maar verhuist in mei 2013 naar de Gemeenschappelijke Meldkamer gevestigd in het Hoofdbureau van Politie aan de Elandsgracht.

Dankzij de uitgave van veel boeken, kan de hoofdstedelijke ambulancezorg zich rekenen tot de best gedocumenteerde ambulanceregio.

  • Allema, J. (1975). Amsterdam zonder GG&GD. GG&GD Amsterdam.
  • Allema, J. (1976). Amsterdam met de GG&GD. Stadsdrukkerij, Amsterdam.
  • Barlag, J. (2010). Spoedgeval. Waargebeurde verhalen van een ambulancebroeder. Sijthoff, Amsterdam
  • Gras, Th. (1997). Met zorg op weg. VZA 1957-1997. Een eeuw particulier ziekenvervoer in Amsterdam. HHS Uitgeverij, Grave.
  • Gras, Th. (2004). Van 'sieckevoerder' tot ambulancedienst. De geschiedenis van het ziekenvervoer in de regio Amsterdam en omstreken. HHS uitgeverij, Grave.
  • Gras, Th., Rottink, G. (2008). De broeders van de breukendienst. 100 jaar eerste hulp en ziekenvervoer door de G.G.D. Amsterdam 1908-2008. Aprilis, Zaltbommel.
  • Gras, Th. (2010). Samen met zorg op weg. Kroniek van Veenstra Ziekenvervoer Amsterdam 1957-2010. VZA, Amsterdam.
  • Gras, Th. (2013). Van seinzaal tot gemeenschappelijke meldkamer. Historie van de meldkamers van brandweer, politie en ambulancezorg in Amsterdam. Gemeenschappelijke Meldkamer, Amsterdam.
  • Haest, M. (2009). 112, daar red je levens mee. Verhalen uit de meldkamer. Thomas Rap, Amsterdam.
  • Israëls, H., Mooij, A. (2001). Aan de Achtergracht. Honderd jaar GG&GD Amsterdam. Bert Bakker, Amsterdam.
  • Poelstra, W. (2008). 112, ambulance Amsterdam. Metsenschilt, Amsterdam (fotoboek).